خانه مقالاتمالی و اقتصادی تاثیر کرونا بر اقتصاد ایران

تاثیر کرونا بر اقتصاد ایران

توسط مریم اصغری
0 نظر 530 بازدید

در این یادداشت به تاثیر ویروس کرونا بر اقتصاد ایران  می‌پردازیم.

بهتر است در ابتدا با خود این ویروسِ تازه‌وارد آشنا شویم که سال جنجالی ما را جنجالی‌تر کرد:

کرونا، غولی که کشورهای ابرقدرت را به دام خویش انداخت و اکنون گریبان‌گیر خاورمیانه نیز شده است.

این روزها خبرهای داغ و سرسام‌آوری از این ویروس به گوش می‌رسد که بر شدت نگرانی مردم ایران می‌افزاید. خبرهایی که نه‌تنها مردمان عادی بلکه سران مملکت را نیز معطوف خود کرد. تاکنون بیش از 6.5 میلیون نفر در دنیا به این بیماری مبتلا شده‌اند که از میان آن‌ها، 388 هزار و 41 نفر متاسفانه جان خود را از دست‌داده‌اند. نرخ مرگ‌و‌میر درکشور ما رقم 22 درصد را نشان می‌دهد. از مسئله‌ی کمبود ماسک و احتکار آن که بگذریم، باز هم نگرانی‌های ناشی از تاثیرات این ویروس تازه‌وارد فقط به همینجا خلاصه نمی‌شود.

 

چه کنیم که درد یکی دوتا نیست!

شاید تنها تاثیری که از این ویروس انتظار می‌رود تهدید سلامتی باشد. اما اگر با دیدِ جامع و فراگیر به قضیه نگاه کنیم با اوضاع به مراتب پیچیده‌تری مواجه می‌شویم.

در جهان امروزی به دلیل گسترش روابط بین‌المللی، هر اتفاقی در هر گوشه ی دنیا می‌تواند بر تمام پنج‌قاره تاثیرات به‌سزایی داشته باشد. از آنجایی که کلیدی‌ترین وابستگی کشورها به هم وابستگی اقتصادی آنهاست، در این مقاله سعی ما بر این است که گوشه‌هایی از تاثیر ویروس کرونا بر اقتصاد ایران ، که از حق نگذریم مسافت زیادی را تا کشورمان طی کرده بیان کنیم.

کرونا که نام کووید19 بر آن نهاده‌اند، سفر خود را از چین آغاز کرده و تاکنون صدها مورد ابتلا به این ویروس، در حدود 30 کشور در منطقه آسیا و اقیانوسیه و هم‌چنین اروپا، آمریکای شمالی و خاورمیانه گزارش شده.

چین بزرگ‌ترین صادرکننده‌ی جهان و دومین تولیدکننده‌ی عمده‌ی کالاهای تجاری است. با این اوصاف تاثیرات قابل‌توجهی در روند اقتصادی جهان دارد.

بنا به گفته‌ی رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین آقای مجید حریری، ویروس کرونا یک سری تاثیرات کوتاه مدتِ ملموس و غیرقابل‌جبران در اقتصاد چین دارد. برای مثال در بازار داخلی چین بیش از 2 میلیارد سفر متوقف شده؛ این یعنی 2 میلیارد بلیط اتوبوس، قطار، هواپیما، هتل، تاکسی، رستوران و… .

در ادامه خاطر نشان کرد که به هر حال یک سری زیان‌های مستقیم نیز داشته. برای مثال در حدود 200، 300 میلیارد‌دلار هزینه‌ی بیمارستان‌، پیشگیری، پزشکی و… است. از سوی دیگر بیمارستان ساختند.

این‌ها تاثیراتی است که کووید19 روی اقتصاد چین می‌گذارد.

حال به یک سوال مهم می‌رسیم:

 

تاثیر کرونا بر اقتصاد دنیا چطور؟

به تبع وقتی کارخانه‌ها کار نمی‌کنند مواد اولیه نمی‌خواهند؛ اینجا روی اقتصاد دنیا تاثیر می‌گذارد. چین، نفت، مس، فولاد، سنگ‌آهن و… خریداری می‌کرده که قیمت‌هایشان امروز در دنیا ریزش کرده. به‌طوریکه 10 درصد شاید هم بیش‌تر در این بازه‌ی کم‌تر از یک ماهه (از اواخر بهمن تا اوایل فروردین)، قیمت‌ها کاهشی بوده است.

 

رشد اقتصادی قبل و بعد از کرونا

طبق گزارش بلومبرگ، کرونا آسیبی جدی به اقتصاد کشورهای عربیِ حاشیه‌ی خلیج فارس وارد می‌کند. هم‌چنین بانک استاندارد چارترد در جدیدترین گزارش خود هشدار داده‌است که رشد اقتصادی کشورهای خلیج فارس به‌سبب لطمه‌ای که کرونا به تقاضای نفت، تجارت و گردشگری وارد می‌کند، به پایین‌ترین سطح در سال‌های اخیر خواهد رسید.

در میان شرکت‌های بزرگ، کرونا بیش‌ترین خسارت را به شرکت آمریکایی اپل زد.

هم‌چنین آدیداس به عنوان بزرگ‌ترین شرکتِ تولید‌کننده کالاهای ورزشی آلمان، از شیوع ویروس کرونا در چین متضرر شده‌است؛ چراکه بازار چین از جمله بازارهای اصلی فروشِ محصولات آدیداس بوده و این شرکت در چین بالغ بر 500 شعبه‌ی اصلی و 12 هزار نمایندگیِ فروش دایر کرده است.

 

تاثیر کرونا بر اقتصاد ایران

چین بزرگ‌ترین شریک تجاری ماست و در حدود 25 درصد از صادرات و واردات ما با چین است. طبیعتا وقتی قیمت‌های جهانی پایین می‌آید، در کوتاه‌مدت میزان صادراتی که با چین داریم از نظر ارزشی با کاهش درآمد روبه‌رو می‌شود. گفتنی است که رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین، معتقد است چینی‌ها این موضوع را مدنظر قرار می‌دهند و هم از نظر قیمت و هم از لحاظ کمیتِ تقاضا، این زیان را جبران ‌می‌کنند. بالاخره ایران تنها کشوری بوده که با صادر کردن رایگان 3 میلیون ماسک اظهار همدردی کرده!

چین و ایران روابط تجاری نسبتا با ارزشی با یکدیگر دارند. ارزش کل تجارت ایران و چین چیزی در حدود 35.3 میلیارد‌دلار است که 16.9 میلیارددلار آن به ایران و 18.4 میلیارددلار آن به چین اختصاص دارد.

برای جزئیات بیش‌تر به تجارت ایران و چین مراجعه کنید.

بسته‌شدن مرز ایران با عراق و ترکیه به عنوان بازارهای اصلی صادرات، در پی شیوع کرونا به اقتصاد کشورمان ضربه خواهد زد؛ چراکه باوجود تحریم‌های شدید آمریکا، ترکیه و عراق از معدود روزنه‌های امیدِ اقتصاد ایران هستند. میانگین صادرات ماهانه به عراق حدود 650 میلیون‌دلار و میانگین صادرات به ترکیه بالغ بر 400 میلیون‌دلار در یک سال گذشته بوده. متاسفانه این ویروس به‌گونه‌ای ایران را منزوی کرده که تحریم‌ها نکردند.

 

در ادامه به بررسی تاثیر ویروس کرونا بر مولفه‌های اقتصاد ایران می‌پردازیم:

 

تاثیر کرونا بر طلا و نفت

 

 

تاثیر کرونا بر بازار نفت

در پی ویروس کرونا، ارزش نفت کاهش 14 درصدی داشته!

یکی از اصلی‌ترین کالاهای معاملاتی بین ایران و چین، نفت خام است.  در واقع بیش‌ترین واردات چین از ایران، نفت خام با ارزش 10.8 میلیارددلار است.

با وجود تحریم‌های آمریکا علیه خرید نفت ایران، در حال حاضر چین مهم‌ترین خریدار نفت ایران است. با اوضاعی که پیشامد کرده به دلیل کاهش رفت و آمدها و تبادلات در کشور چین، مسلما تقاضای چین برای خرید نفت ما کاهش می‌یابد که تبعات آن کاهش بهای نفت و تشدید کسری بودجه‌ی دولتِ ماست.

هرچند که عده‌ای از تحلیل‌گران بر این باوراند که این تاثیرات، دوره‌ای و گذرا بوده و بلند مدت نیستند ولی باز هم نباید از اثرات روانی این ویروس بر قیمت نفت غافل شد.

در جدیدترین آمارها، قیمت هر بشکه نفت سنگین ایران، 23 دلار و 55 سنت می‌باشد.

بهتراست امیدواریم باشیم تا کووید19 بتواند زنگ خطری برایمان باشد تا بیش از این به درآمدهای حاصل از فروشِ نفت خام وابسته نباشیم و صادرات را به سوی صادرات نرم‌افزار و فرآورده‌های نفتی سوق دهیم؛ چرا که تحریم فراورده‌های نفتی به سادگی نفت خام میسر نیست.

در مقاله نرم‌افزار جای نفت مطالب جالبی در مورد نفت می‌یابید.

خوشبختانه به استناد آمار صندق بین‌المللی پول، به رغم انقباض 9.5 درصدی اقتصاد ایران در سال گذشته، بخش‌های غیر نفتی رشد 0.9 درصدی در سه ماهه‌ی پایان سال داشتند که ناشی از بهبود وضعیت تولید بود.

این بحران در کنار اقتصاد ایران بر اقتصاد بازار جهانی نیز بی‌تاثیر نبوده؛ چراکه بازارهای نفت، وابسته به تقاضای چین برای نفت هستند. این موضوع باعث شده قیمت هر بشکه نفت پایه برنت دریای شمال، به 39 دلار و 58 سنت رسیده‌است.

 

 طلا و ارز

این بالارفتن قیمت دلار و طلا از بالارفتن تعداد کشته‌های کرونا وحشتناک‌تر شده!

در چند روز گذشته قیمت طلا در بازارهای پایتخت سیر کاملا صعودی داشته.

تحلیل‌گران معتقداند که با شیوع کووید19، مردم جهان به‌منظور خرید سرمایه‌ای امن به خرید طلا روی آورده‌اند و این افزایش تقاضا در بازار طلا، قیمت این طلای زرد را در سطح جهان افزایش داده‌است.

محمد کشتی‌آرای نایب رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، در گفت‌و‌گو با رسانه‌ها اعلام کرده که عامل تقاضا چندان بر قیمت سکه و طلا موثر نبوده و تنها قیمت ارز بر قیمت سکه و طلا تاثیر گذاشته.

با نگاهی به وضعیت سکه و طلا در بازارهای داخلی طی چند روزی که از انتشار خبر این ویروس می‌گذرد، قیمت سکه‌ها در جمهوری از ماراتنِ افزایش قیمت‌ها در بازار جهانی جا نمانده و دچار شوک شده‌است.

در تازه‌ترین گزارش‌ها، دلار در کانال 18 هزارو 250 تومان باقی مانده و طلای 18 عیار هم به رقم 763 هزار و 424 تومان رسیده‌است. سکه‌ی تمام بهار آزادی نیز با قیمت 7 میلیون و 500 هزار تومان معامله می‌شود.

با قرارگرفتن ایران در لیست سیاه Financial Action Task Force) FATF) ، ارزش پول ملی کاهش پیدا کرده و تقریبا هیچ بانکی با بانک‌های ایرانی همکاری نخواهد داشت؛ این یعنی فرصت تجارت جهانی از ما سلب شده. به تبع وقتی نتوانیم مبادلات بین‌المللیِ خود را پیش ببریم و یا حتی اگر این مبادلات با هزینه‌های زیاد اتفاق بیفتد، با گرانی و مشکلات معیشتی مواجه می‌شویم. تاثیر ویروس کرونا بر اقتصاد ایران را هم که به آن اضافه کنیم بر بی‌ثباتی بازارهای ارزی بیش‌تر دامن خواهد زد و نرخ تورم را که رو به کاهش بود، تشدید می‌کند.

 

 

تاثیر کرونا بر بورس و گردشگری و مسکن

 

بازار سهام

شاخصِ بورس به 75000 واحد رسید و بازدهی 182 درصدی را در سال 98 به ثبت رسانید!

معمولا از شاخص بورس به عنوان دماسنج اقتصاد یاد می‌شود. این دماسنج در مواقعی منعکس‌کننده‌ی تغییر در متغیرهای حقیقی (اشتغال) و در مواقعی نیز منعکس‌کننده‌ی تغییر در متغیرهای اسمی (تورم) می‌باشد. حالت اول با افزایش اشتغال، موجب افزایش رفاه جامعه می‌شود و حالت دوم با افزایش تورم، کاهش رفاه جامعه را سبب می‌شود. در حال‌ حاضر شاخص‌‌های بازارِ سرمایه‌ی ایران، تغییر در متغیرهای اسمی (تورم) را نشان می‌دهند.

خوب است بدانید که اقتصاددانان بر این باوراند که وجود مقداری تورم، امری مثبت قلمداد می‌شود. نرخ تورمِ سالم چیزی در حدود 2 تا 3 درصد می‌باشد. مقدار سالم تورم منجر به افزایش دستمزدها و تولید سودآور و شناور شدن سرمایه در اقتصادهای رو به رشد می‌شود. تا وقتی‌که همه‌ی عوامل به‌طور هماهنگ تغییر کنند، تورم زیان‌آور نخواهد بود. فایده‌ی دیگر تورم سالم، تشویق به مصرف‌کردن است.

فرض کنید که شما می‌خواهید کالایی را خریداری کنید و می‌دانید که قیمت کالای موردنظر شما قرار است که بالا رود، در این شرایط شما  تشویق می‌شوید که همین حالا کالای مذکور را خریداری کنید. بنابراین تورم می‌تواند ما را به مصرف تشویق کند که نتیجه‌ی آن تحریک اقتصاد و ایجاد شغل‌های بیش‌تر است.

بورس یک بازار تولید محور است که در صورت کاهش ارزش پول ملی، بازارهای داخلیِ آن تحت فشار قرار می‌گیرند و بازارهای بین‌المللی آن آزاد می‌شوند. و از آنجایی که کرونا منابع درآمدِ ارزی را تحت تاثیر قرار می‌دهد و بر بازار ریالی موثر واقع نمی‌شود، از این رو تاثیرِ مستقلی بر بازارهای سهام ندارد.

ارزش ارز که افزایش پیدا کند، ارزش دارایی‌های بورسی نیز بالا می‌رود؛ چراکه بورس نیز یک بازار سرمایه است و بازارهای سرمایه همگی در ارتباط با یکدیگر هستند.

بیش از نیمی از شرکت‌های فعال در بازار سرمایه ایران، به طریقی به‌صورت مستقیم با اقتصاد بین‌الملل به‌ویژه قیمت کالاهای جهانی در ارتباط هستند. و بسیاری دیگر از شرکت‌ها که به‌صورت سرمایه‌گذاری و هلدینگی فعالیت می‌کنند، به‌‌صورت غیرمستقیم با قیمت‌های جهانیِ محصولات، مرتبط هستند.

این شرکت‌ها به‌واسطه‌ی اینکه درآمدشان همبستگی زیادی با دلار دارد، با افزایش قیمت دلار، درآمد بیش‌تری کسب می‌کنند و به تبع قیمت سهامشان افزایش می‌یابد.

در این باب شاپور محمدی، معاون وزیر اقتصاد اظهار کرد که جو روانی ناشی از نوسانات نرخ ارز، بر سودآوری شرکت‌های بورسی اثرات مهمی داشت، اما سرمایه‌گذاران باید عوامل بنیادی را در سودآوریِ سهم در نظر داشته باشند.

به‌طور کلی در وضعیتی که اقتصاد کاملا فلج نشده و به توقف محض نرسیده باشد، افزایش نرخ ارز موحب افزایش ارزش کلی بازار، افزایش حجم و تعداد معاملات و قیمت معاملات می‌شود. و به‌طور پیش فرض تاثیر مثبت دارد.

نقطه‌ی عطف ماجرا اینجاست که فهمیدیم تاثیر ویروس کرونا بر اقتصاد ایران صرفا منفی نبوده.

 

بازار مسکن

سوابق پیشین نشان داده که بازار ارز و طلا می‌تواند تاثیرات عمده‌ای بر بازار مسکن داشته باشد. برای مثال با نوساناتِ ارز در پاییز امسال، قیمت مسکن تحت تاثیر قرار گرفت و نسبت به تابستان با افزایش 9 درصدی روبه‌رو شد.

با وجود شرایط فعلیِ ناشی از تاثیرات کووید19 بر بازارهای جهانی و داخلیِ طلا و ارز، انتظار می‌رود که در پایان سال جاری افزایش قیمت مسکن داشته باشیم. البته لازم به ذکر است که طبق روال گذشته، در ماه‌های پایانی سال با افزایش قیمت مسکن رو‌به‌رو هستیم اما با وجود شرایط حاکم، افزایش قیمت‌ها شیب تندتری خواهند داشت.

میانگین قیمت مسکنِ تهران در بهمن امسال، در مقایسه با ماه مشابهِ سال قبل (تورم نقطه به نقطه مسکن) افزایش 43 درصدی داشته؛ در شرایطی‌که طبق اطلاعات مرکز آمار ایران، تورم نقطه به نقطه‌ی مصرف‌کننده در بهمن امسال از 25 درصد تجاوز نکرده.

به دنبال شیوع کووید19 و خودداری خانواده‌ها نسبت به خروج از منزل، بررسی‌ها نشان داده که میزان مراجعاتِ حضوری برای خرید مسکن کاهش پیدا کرده است و درصورت دوام این وضعیت، خرید و فروش افت خواهد کرد.

این نکته را هم باید ذکر کرد که گروهی از کارشناسان خِبره‌ی مسکن معتقداند که هیچ گونه افزایش قیمتی به دلیل اپیدمیِ کووید19 در بازار مسکن اتفاق نخواهد افتاد و مردم باید در مقابل جو روانی بنگاه‌دارها هوشیار باشند و وارد بازی این افراد نشوند.

 

صنعت گردشکری

دبیر انجمن شرکت‌های هواپیمایی ایران با‌توجه به ورود کرونا به کشورمان اعلام کرد که گردشگری و صنعت هواپیمایی ایران درصورت ادامه‌ی این شرایط زیان می‌بیند و ممکن است به تعدیل نیرو بیانجامد.

با توجه به اینکه در آستانه‌ی عید نوروز قرار داریم، حجم مسافرت‌های داخلی و خارجی در این ایام افزایش پیدا می‌کند. مسئله‌ی ما این است که ویروس کووید19 آیا تاثیری بر افت گردشگری ما دارد یا خیر.

اگر واقع‌بینانه نگاه کنیم کشور ما صنعت گردشگری خاص و آن‌چنان وسیعی نسبت به صنعت جهانی گردشگری ندارد؛ به زبان ساده‌تر کووید19 تاثیر منفیِ کمرشکنی بر گردشگری ایران نمی‌گذارد.

باید اشاره کرد که شرکت‌های مسافرتی که اجزای اقتصاد ایران را تشکیل می‌دهند، و هم‌چنین بیمه ها که سازمان‌های حمایتی هستند، از این بحران آسیب می‌بینند. زیرا درصورت لغو پروازها شرکت‌های بیمه موظف به پرداخت هزینه‌ها می‌شوند.

در ایام نوروز حجم خروج از کشور بیش‌تر از حجم ورود به کشور است و طبیعتا ارزبری شدیدی در این دوران رخ می‌دهد. پس نمی‌توانیم بگوییم  به‌دلیل شیوع ویروس کرونا در ایران و اینکه تمایل توریسم خارجی نسبت به سفر به ایران کاهش یافته، گردشگری ما ضرر غیرقابل‌جبرانی متقبل شده؛ چراکه قطعا درآمد ایران از گردشگری خارجی، بیش‌تر از هزینه‌ای نیست که بابت رفتن شهروندان به خارج از کشور می‌پردازد.

دیگر آنکه مرزهای کشور ما به روی دیگر کشورها باز است. بنابراین توریسم خارجی می‌تواند وارد ایران شود. ‌

 

کلام پایانی

هیچ کس نمی‌داند کرونا کی بساطش را جمع می‌کند و می‌رود، نه از ایران که از این کره‌ی کوچک خاکی. کرونا بیش از هر چیزی یاد ما انداخت که این دنیا چه‌قدر کوچک است و خوشی‌ها و ناخوشی‌های ما آدم‌ها تا چه اندازه وابسته به هم.

به پایان یادداشت تاثیر ویروس کرونا بر اقتصاد ایران رسیدیم، امیدوارم که این یادداشت لایق نگاه گرانبهایتان بوده باشد.

 

3

مطالب مشابه پیشنهادی

نظرتان چیست؟

با ارسال نظر به ما این اجازه را می‌دهید تا ایمیل شما را ذخیره کنیم تا بعد از این، ارسال نظرات‌تان نیازی به تایید سردبیر نداشته باشد.