خانه مقالاتمالی و اقتصادی نرم افزار جای نفت (قسمت اول)

نرم افزار جای نفت (قسمت اول)

توسط سردبیر بلاگ
2 نظرات 309 بازدید

احتمالا با دیدن عنوان این یادداشت به رویا‌پردازی نویسنده فکر کرده‌اید، در ابتدا برای آنکه کمی با واقعیت‌ها و پتانسیل‌های این موضوع آشنا شویم، دوست دارم آماری را مرور کنم که می‌تواند تا حدود زیادی امکان‌سنجی ” نرم‌افزار جای نفت ” را در اقتصاد ایران روشن کند.

همواره برای ایجاد هر تغییر اساسی در اقتصاد نامتعادل ایران، چالش‌ها و موانع بسیاری وجود دارد اما موضوع اینجاست که به‌دلیل وجود موانع، نباید اصل حرکت و تغییر زیر سوال برود. چاره‌اندیشی برای تغییر مسیر اقتصاد، شاید منبع نخبگانی داشته باشد اما مشخصا بدون داشتن پایگاه اجتماعی به موفقیت منتهی نمی‌شود.

در روزگار امروز ایران، با وجود مازاد تربیت مهندس در زمینه‌های مختلف، اگر برنامه‌ای برای بهره‌برداری از جامعه مهندسین جوان وجود نداشته باشد، خود این مهندسین تبدیل به مشکلی می‌شوند که نه‌تنها باعث توسعه اقتصادی نمی‌شود بلکه مسیر توسعه اقتصاد کشور را با مشکلات اساسی مواجه می‌سازند.

وابستگی اقتصاد به نفت یا نرم افزار؟

بر کسی پوشیده نیست که وابستگی شدید اقتصاد ایران به تک محصولی به‌نام “نفت خام“، یک چالش بزرگ در مسیر رشد و تقویت ساختار اقتصادی کشور است. من و بسیاری دیگر معتقدیم، کاری که تحریم‌ها با اقتصاد ایران کرد چندان هم خالی از لطف نبود. تحریم‌ها یک فعل مهم را در این جریان ایجاد کرد که عبارت بود از کاهش شدید فروش نفت ایران.

نتیجه این اتفاق به‌صورت یک تکاپوی عمومی نمود پیدا کرد و این تکاپوی همگانی در راستای یافتن جایگزینی برای نفت در اقتصاد ایران و یافتن راهکار‌های فروش نفت در شرایط تحریم حرکت می‌کرد.

البته تحریم‌ها باعث تشدید بحران‌ها و شوک‌های اقتصادی نیز بود که من در اینجا به این موارد نمی‌پردازم؛ چرا‌که توسعه غیر‌اصولی و نا‌متعادل اقتصاد ایران طی چند دهه اخیر دلیلی است که باعث می‌شود حتی بدون فشار‌های بین‌المللی نیز با بسیاری مشکلات و شوک‌ها مواجه شویم.

اگر یک جستجوی ساده در اینترنت داشته باشید متوجه می‌شوید که صحبت‌ها و طرح‌های فراوانی برای جایگزینی نفت با محصول یا خدمات دیگر ارائه و بررسی شده. این صحبت‌ها از موضوع گردشگری تا کشاورزی و از فرآورده‌های مشتق نفتی تا خدمات پزشکی را در بر می‌گیرند.

اما یک سوال بزرگ برای من به عنوان یک ایده‌پرداز و توسعه‌دهنده پروژه در زمینه علوم کامپیوتر مطرح است. واقعا چرا کسی به‌فکر جایگزین کردن نرم‌افزار به‌جای نفت نیست؟

کشور ما، ایران از سال 2016 میلادی مبلغی در حدود 45 الی 55 میلیارد‌دلار صادرات و در همین حدود واردات دارد که در بازه‌های زمانی مختلف این مقدار با فراز و فرود‌هایی همراه بوده است. این عددِ مربوط که کل صادرات یا واردات ایران است، بخش بزرگی از آن را نفت تشکیل می‌دهد.

حال شاید برایتان جالب باشد که بدانید کشور هند در سال 2017 بیش از 100 میلیارد‌دلار از صادرات خود را مدیون خدمات نرم‌افزاری و IT است. این در حدود 2 برابر کل صادرات ایران است و جالب‌تر آنکه این مقدار از 45 میلیارد‌دلار در سال 2009 به 100میلیارد‌دلار در سال 2017 رسیده که این خود یک رشد فوق‌العاده خوب در زمینه اقتصاد و تجارت محسوب می‌شود.

به‌علاوه حدود 199 میلیارد‌دلار از تولید ناخالص داخلی هند(سال2017) در زمینه نرم‌افزار و IT می‌باشد. IT تقریبا 7.7% از تولید ناخالص داخلی هند را تشکیل می‌دهد. منبع

مطمئنم که شما نیز به اندازه من شگفت‌زده شده‌اید. اما ماجرا اینجا تمام نمی‌شود …

کشور‌های آمریکا، چین، سوئیس، هند، کره جنوبی و آلمان به‌ترتیب شش کشور بزرگ صادر‌کننده و توسعه‌دهنده نرم‌افزار در دنیا هستند که توسعه این صنعت در چین رشد متوسط سالیانه 30% را تجربه می‌کند. اما از همه این موارد مهم‌تر باید بگویم که مطابق انتظارات و پیش‌بینی‌ها از سال 2004 تا 2018 حوزه خدمات و محصولات نرم‌افزاری، رشدی بیش از 4 برابر رشد متوسط اقتصاد جهانی را تجربه کرده است.

این یعنی محصول آینده. مثل روزگاری که انسان کشف کرد که می‌تواند از طلای سیاه، انرژی تولید کند تا امروز که مصرف نفت در دنیا سر به فلک می‌کشد. نفت، روزگاری محصول آینده محسوب می‌شد که آینده‌ی آن روزگار، همین دورانیست که ما در آن زندگی می‌کنیم.

اقتصاد نرم‌افزار محور جایگزین اقتصاد نفت محور

 

در اینجا یک سوال اساسی مطرح می‌شود:

صادرات نرم‌افزار و IT شامل چه چیزهایی می‌شود؟

صادرات در حوزه نرم‌افزار و IT تحت عنوان صادرات تکنولوژی نیز شناخته می‌شود. در واقع این موضوع در قالب اطلاعات و فرآیند‌هایی که برای طراحی، توسعه، تولید، مونتاژ، بهره‌برداری، تعمیر، آزمایش و نگهداری در یک مورد (محصول) نیاز است تعریف می‌شود.

می‌دانم که از این تعریف پیچیده خوشتان نیامده است.

در قالب مثال می‌توان به این صورت بیان کرد: نرم‌افزار مدیریت هتل، سیستم مدیریت مشتریان، نرم‌افزار کنترل کننده بازو‌های خودکار تولید خودرو، نرم‌افزار عیب‌یابی در واحد‌های صنعتی، سیستم‌های هوشمند مبارزه با پولشویی و تخلف یا برنامه محاسبه‌گر حجم قاچاق که به کشور‌های خارجی عرضه می‌شوند، همگی از نمونه‌های صادرات تکنولوژی‌های نرم‌افزاری هستند.

اگر کمی در مورد سوئیس تحقیق کنید متوجه می‌شوید که این کشور درآمد سرشاری از صادرات تکنولوژی‌های مالی کسب می‌کند. این صادرات شامل سرویس‌های نگهداری و انتقال پول، سرویس‌های تحلیل‌گر بازار، سرویس‌های بانکداری، سامانه‌های احراز هویت و اعتبار سنجی و … است. البته صادرات تکنولوژی تماما محدود به موضوع نرم‌افزار نیست ولی در این یادداشت ما صرفا از این دیدگاه موضوع را بررسی می‌کنیم.

تقریبا تمام آنچه در اینجا مثال زده شد مواردی ساده و واضح و موکد نرم‌افزار جای نفت بودند. صادرات تکنولوژی‌های نرم‌افزاری بسیار فراتر از این موضوع است. شما می‌توانید سیستم عاملی برای مدیریت خودرو توسعه داده و آن را به‌فروش برسانید.

یا مواردی ساده‌تر، فکر می‌کنید بابت نرم‌افزاری بنام spotify چقدر ارز وارد کشور مالک می‌شود؟  spotify یک سرویس انتشار موسیقی است.

به این فکر کنید: اگر یک توزیع اختصاصی از لینوکس تولید کنیم و آن‌را به مبلغ پنج دلار به فروش برسانیم می‌تواند جایگزین چند بشکه نفت بشود؟ این موضوع قابل تحریم است؟ چقدر باعث بهبود اعتبار کشور ایران در دنیا می‌شود؟

البته صادرات IT یا صادرات فناوری، حساسیت‌ها و پیچیدگی‌های خاص خودش را دارد. در حال حاضر در کشور ما بسیاری مواقع می‌شنویم که در زمینه تکنولوژی، صادرات دانش یا فن صورت گرفته. چنین مواردی تا آن‌جایی که مشاهدات نویسنده پاسخگوست، بسیار رایج و فراگیر شده که البته چندان رضایت‌بخش نیست.

بازارهای مدرنی مثل IT فرصتی هستند که بتوانید بازارهای وابسته ایجاد کنید. به‌صورتی که این بازارها مجبور باشند تا مدتی که قابل تخمین است نیازمندی‌های خود را به‌واسطه شما تامین کنند. با گذشت این زمان، عمر مفید فناوری شما نیز به پایان رسیده و باید نمونه جدیدی را به مشتریان خود معرفی کنید و حال می‌توانید فناوری قدیمی خود را بدون مشکل به مشتریان سابق یا جدید خود عرضه کنید.

مشغول شدن فعالین اقتصادی به صادرات تکنولوژی یا به‌عبارتی اقتصاد دیجیتالی، همان‌طور که پیش‌تر گفتیم نیازمند مطالعه و برنامه‌ای دقیق برای ایجاد اشراف و کنترل روی تمام ابعاد این موضوع است که قطعا چنین اقدامی باید به‌واسطه هم‌آفرینی نخبگان اقتصاد،فناوری و مجموعه‌های دولتی پیگیری شود.

نرم‌افزار جایگزین مناسبی برای نفت است؟

 آیا واقعا نرم‌‌افزار می‌تواند جایگزین نفت باشد؟

بهتر است که این موضوع را در قالب ارقام بیان کنیم. سرانه متوسط مصرف نفت در سال 2018 برابر با 4.81 بشکه برای هر فرد در سال تخمین زده می‌شود که با متوسط قیمت 64.9 دلاری برابر می‌شود با حدود 311 دلار در سال برای هر فرد.

حال نرم‌افزار Spotify را بررسی می‌کنیم. این نرم‌افزار 248 میلیون کاربر دارد که در سال 2019 بیش از 110 میلیون نفر از آنها حداقل یک ماه اقدام به خرید حساب ویژه کرده‌اند. با قیمت متوسط 10 دلاری برای یک حساب کاربری ویژه یک‌ماهه، یعنی این نرم‌افزار معادل 1.1 میلیارد‌دلار ورودی داشته است.

البته طبق آمار اعلامی این مقدار حدودا دو‌ برابر بوده است. یعنی Spotify در سال 2019 ارزشی معادل 17 میلیون بشکه نفت فروش داشته است! در سال 2019 طبق آمار مراجع بین‌المللی، ایران روزانه 300 هزار بشکه یا کم‌تر، نفت فروخته که این یعنی Spotify درآمدی معادل تقریبا دو ماه فروش نفت ایران کسب کرده است!

البته اگر لیست نرم‌افزار‌ها و شرکت‌های نرم‌افزاری دنیا بر اساس درآمد را بررسی کنید، متوجه می‌شوید که Spotify یک پدیده درآمدی محسوب نمی‌شود و سرویس‌های بسیار بزرگ‌تری وجود دارند که درآمد Spotify با آن‌ها قابل مقایسه نیست.

این دست محصولات کاملا عمومی و با هدف رقابت در عمومی‌ترین بازارهای موجود ارائه می‌شوند. آماده‌سازی چنین محصولاتی نیازمند صرف هزینه‌های هنگفت مالی نیست، اما قطعا توسعه بازار و فعالیت هدفمند سازمانی که محصولی چنین سیال ارائه می‌کند، نیازمند صرف اندیشه و تدبیر بسیاریست که بتواند مسیر رشد و موفقیت در زمینه نرم‌افزار جای نفت را هموار سازد.

حال موضوع را به‌صورتی دیگر بررسی می‌کنیم. برخی سرویس‌های نرم‌افزاری برای مصرف عموم معرفی می‌شوند که قائدتا هزینه‌ی مصرف بسیار کمی دارند؛ اما برخی دیگر از سرویس‌های نرم‌افزاری وجود دارند که برای مصارف سازمانی آماده شده‌اند و هزینه استفاده آن‌ها بسیار بالاتر از مواردی مثل Spotify است.

شاید نام New World Systems Public Administration Software به گوشتان خورده باشد. این یک نرم‌افزار امنیتی است که قیمتی معادل 500 هزار‌دلار دارد!!!

فروش دوازده نسخه از این نرم‌افزار در سال برابر می‌باشد با کل صادرات نفت ایران در این سال‌های پر‌فشار و تحریمی!

یا Visual Studio Ultimate که قیمتی حدود 13 هزار‌دلار داشته و بیش از دو میلیون توسعه‌دهنده در دنیا از نسخه‌های مختلف این نرم‌افزار استفاده می‌کنند!

در این میان ذکر چند نکته به‌عنوان جمع‌بندی مقاله نرم‌افزار جای نفت بسیار مهم به‌نظر می‌رسد. در آماده‌سازی نرم‌افزار، هزینه‌های تولید بسیار پایین‌تر از مواد اولیه بوده و حاشیه سود در این‌گونه محصولات بسیار بیش‌تر از محصولاتی چون نفت است.

محصولات نرم‌افزاری بسیار رقابت‌پذیرتر از محصولات کلانی هم‌چون نفت هستند. توسعه دانش نرم‌افزار در کشور ما می‌تواند نویدبخش توسعه یک بازار کار مدرن باشد که فرصتی برای بسیاری از دانش‌آموختگان کشور در زمینه کامپیوتر و IT ایجاد می‌کند. صنعت نرم‌افزار به‌دلیل عرضه خرد و در برخی موارد عرضه کاملا مجازی، تقریبا قابل تحریم نیست.

البته در اینجا قابل تحریم بودن را با نفت مقایسه می‌کنیم. حاشیه‌سود مناسب در این صنعت قطعا باعث بهبود چشمگیر برآیند گردش ارز در کشور می‌شود که البته قصد نویسنده از ذکر این مهم ساده بودن این تغییر نیست بلکه قصد، مشخص نمودن ارزش این تغییر است، تغییر اقتصاد نفتی به اقتصاد دیجیتالی!

 

قسمت دوم مقاله نرم‌افزار جای نفت را اینجا بخوانید.

قسمت پایانی مقاله نرم‌افزار جای نفت را اینجا بخوانید.

 

 

2

مطالب مشابه پیشنهادی

2 نظرات

سپهر گلستانیان خرداد 11, 1399 - 11:05

خب من با همه این چیزهایی که گفتید موافقم اما یک مشکل، تولید چنین محصولاتی نیاز به افراد نابغه یا تلاشگر داره که متاسفانه در کشور ما چنین افرادی معمولا مهاجرت می‌کنند.
در مورد نرم افزارهایی مثل اسپاتیفای، یوتیوب و سرویسهایی از این قبیل هم محدودیتهای قانونی کشور ما اجازه جهانی شدن این گونه سرویس ها رو بهشون نمی ده بنابراین احتمال اینکه موفق بشن به نظر خیلی کم میاد. برای مثال، نمونه داخلی اسپاتیفای، نواک رو ببینید. اصن این کجا و آن کجا.
اما به نظر من سرمایه گذاری روی سرویس های نقشه و جست و جو و سیستم عاملها می تونه بسیار سرمایه گذاری خوبی باشه.

پاسخ
مریم اصغری خرداد 12, 1399 - 16:53

بله مطلبی که بهش اشاره کردید درسته، با این حال افراد تلاشگر زیادی هستند که با وجود تمام این محدودیت‌ها و مشکلاتی که عرض کردید می‌تونن به این کار جامه‌ی عمل بپوشونن و نقش مفید و به‌سزایی در بهتر شدن شرایط اقتصادی داشته باشند. ممنون از اینکه نظرتون رو با ما در میان گذاشتید.

پاسخ

نظرتان چیست؟

با ارسال نظر به ما این اجازه را می‌دهید تا ایمیل شما را ذخیره کنیم تا بعد از این، ارسال نظرات‌تان نیازی به تایید سردبیر نداشته باشد.